Autor: Natalia Gruenpeter

Repozytorium Otwartych Danych RepOD to jedno z trzech repozytoriów stworzonych i uruchomionych w ramach projektu Dziedzinowe Repozytoria Otwartych Danych Badawczych. Obecna wersja serwisu zastąpiła wersję pilotażową, która działała od 2015 roku jako repozytorium dla tzw. małych danych, powstających w trakcie prac badawczych prowadzonych przez pojedynczych naukowców lub niewielkie zespoły naukowe. Obecnie repozytorium działa w oparciu o oprogramowanie Dataverse.

Do czego służy repozytorium?
Jako repozytorium ogólnego przeznaczenia służy do otwartego udostępniania wszystkich typów danych badawczych wytworzonych, zebranych lub opisanych na potrzeby działalności naukowej.

Kto może korzystać z repozytorium?
Korzystanie z repozytorium jest bezpłatne i otwarte dla wszystkich zainteresowanych. Z repozytorium korzystać mogą naukowcy chcący udostępnić dane badawcze, ale także osoby poszukujące danych: dziennikarze, pracownicy administracji publicznej i organizacji pozarządowych, przedsiębiorcy i wszyscy obywatele.

Jak korzystać z repozytorium?
Zasoby widoczne są na stronie i można je swobodnie przeszukiwać, przeglądać i pobierać bez zakładania konta. Deponowanie danych możliwe jest dla zarejestrowanych użytkowników.

Najważniejsze funkcje repozytorium:

• zdeponowane dane otrzymują numer DOI (Digital Object Identifier), który zostaje wstępnie przypisany do zestawu podczas deponowania, jeszcze przed publikacją
• deponujący ma możliwość ustawienia embargo (maksymalnie 36 miesięcy);
• opcja wersjonowania umożliwia zdeponowanie kolejnych wersji zbioru, uwzględniających zmiany lub poprawki;
• w metadanych można wskazać informacje na temat źródła finansowania: instytucji finansującej, programie grantowym, numerze grantu;
• dane mogą zostać powiązane z innymi obiektami cyfrowymi: publikacjami bądź innymi zestawami danych, dla których wskazać można odpowiedni identyfikator;
• dla poszczególnych plików w zbiorze danych wybrać można odpowiednie licencje i warunki użycia;
• na stronie rekordu znajduje się sugerowana forma cytowania danych, można także pobrać dane bibliograficzne zbioru w formatach EndNote XML, RIS i BibTEX.

Gdzie szukać więcej informacji?
Warunki korzystania z Repozytorium Otwartych Danych RepOD opisane są w regulaminie repozytorium. Dodatkowe informacje na temat serwisu znaleźć można w witrynie informacyjnej.

FAIR to akronim słów „findable” (możliwy do znalezienia), „accessible” (dostępny), „interoperable” (interoperacyjny) i „reusable” (możliwy do ponownego wykorzystania). Termin ten określa zasady, jakie należy uwzględnić w zarządzaniu danymi badawczymi oraz ich otwartym udostępnianiu. Każda z nich ma charakter ogólnych wytycznych, które można realizować poprzez szczegółowe rozwiązania, zarówno na etapie przygotowania, jak na etapie udostępniania danych.

Repozytoria mogą umożliwiać lub ułatwiać wdrażanie zasad FAIR m.in. poprzez nadanie zestawom danych trwałych identyfikatorów, konieczność wprowadzenia opisujących dane metadanych czy możliwość udostępnienia danych wraz z metadanymi i dokumentacją na wolnych licencjach wskazanych bądź wybranych z listy przez użytkownika.

Zasady FAIR sformułowane zostały z myślą o budowaniu i rozwijaniu technicznego ekosystemu, w którym poprzez różnego rodzaju powiązane ze sobą serwisy i infrastruktury możliwe będzie wyszukiwanie, łączenie, analizowanie czy ponowne wykorzystanie danych badawczych. Opcje te mają być dostępne nie tylko dla ludzi, ale i dla maszyn, dlatego tak istotne jest odpowiednie wdrażanie zasad FAIR i stosowanie standardowych rozwiązań wszędzie tam, gdzie to możliwe.

Zasady FAIR są ponadto istotnym elementem wymogów w zakresie udostępniania danych badawczych w politykach otwartości instytucji finansujących badania naukowe (np. programy ramowe Komisji Europejskiej, wytyczne Narodowego Centrum Nauki) oraz w raportach, rekomendacjach i innych dokumentach określających strategiczne cele związane z rozwojem infrastruktury otwartej nauki w Europie.

Więcej o zarządzaniu danymi badawczymi zgodnie z zasadami FAIR przeczytać można w broszurze „Selekcja i przygotowanie danych badawczych do udostępnienia” opracowanej w ramach projektu i dostępnej w zakładce Pliki do pobrania.